Гісторыя запаведніка

26 красавіка 1986 года адбылася аварыя на Чарнобыльскай атамнай электрастанцыі, якая прывяла да выкіду вялікіх аб'ёмаў радыеактыўнага матэрыялу. Па стане на 10 траўня 1986 года на ўсёй тэрыторыі 30-км зоны магутнасць дозы гама-выпраменьвання перавышала 5000 мкР/г, у тым ліку ў населеных пунктах Хойніцкага раёна: Масаны - 100000 мкР/г, Баршчоўка, Уласы - 50000 мкР/г, Дроньки - 1000 мкР/г.

У гэтай сувязі быў вызначаны сектар зоны эвакуацыі (адчужэння), які прадстаўляе кампактную тэрыторыю плошчай 170 тыс. га. Пражывала на гэтай тэрыторыі насельніцтва было эвакуіравана, а зямлі выведзены з гаспадарчага карыстання.

4-5 мая 1986 года з якая прымыкае да станцыі зоны баль адселены 31 населены пункт Брагінскага раёна, 12 населеных пунктаў Хойніцкага раёна, 8 населеных пунктаў Нараўлянскага раёна.

3-10 чэрвеня 1986 года - 18 населеных пунктаў Брагінскага раёна, 6 населеных пунктаў Хойніцкага раёна, 4 населеныя пункты Нараўлянскага раёна; 27 жніўня - 5 населеных пунктаў Брагінскага раёна, 30 верасня - 2 населеныя пункты Хойніцкага раёна, 22 населеныя пункты Нараўлянскага раёна. Усяго было эвакуявана 108 населеных пунктаў (24,7 тыс. Чалавек). Пасля ў перыяд з канца 1996 па 1997 год 14 населеных пунктаў было реэвакуировано.

Пастановай ЦК КПБ і Савета Міністраў БССР № 59-5 ад 24 лютага 1988 года "Аб ходзе выканання работ па ліквідацыі ў рэспубліцы наступстваў аварыі на Чарнобыльскай АЭС і задачах, якія вынікаюць з рашэння Палітбюро ЦК КПСС ад 14 студзеня 1988 гады" прынята прапанова Гомельскага аблвыканкама аб усталяванні на тэрыторыі зоны адсялення зоны адчужэння плошчай 142,8 тыс. Га і забараніць там сельскагаспадарчую дзейнасць. Гэтай пастановай на тэрыторыі беларускага сектара зоны адчужэння быў створаны Палескі дзяржаўны экалагічны запаведнік плошчай 131,3 тыс. Га ў падпарадкаванні Дзяржаўнага камітэта БССР па ахове прыроды. У яго склад увайшлі землі дзяржаўнага ляснога фонду Камарынскі, Нараўлянскага і Хойніцкага лясгасаў, а таксама землі сельскагаспадарчых прадпрыемстваў Брагінскага, Нараўлянскага і Хойніцкага раёнаў, якія знаходзіліся ў межах трыццацікіламетровай зоны ЧАЭС.

Палескі дзяржаўны экалагічны запаведнік створаны з мэтай ажыццяўлення комплексу мерапрыемстваў па прадухіленні вынасу радыенуклідаў за межы яго тэрыторыі, вывучэння стану прыродных раслінных комплексаў, жывёльнага свету, вядзення радыяцыйна-экалагічнага маніторынгу, правядзення радыебіялагічныя даследаванняў.

Асноўныя задачы Палескага запаведніка:
    • рэалізацыя мерапрыемстваў па прадухіленню пераносу радыёнуклідаў;
    • забеспячэнне аховы запаведнай тэрыторыі і размешчаных на ёй аб'ектаў;
    • абарона ляснога фонду ад пажараў, шкоднікаў і хвароб лесу;
    • правядзенне мінімальна неабходных мерапрыемстваў па падтрыманні гідралагічнага раўнавагі;
    • аблясення зямель, забеспячэнне натуральнага развіцця экасістэм;
    • реализация мер по увеличению численности редких видов животных;
    • кантроль змены радыяцыйнай абстаноўкі, вядзенне радыяцыйна-экалагічнага маніторынгу флоры і фауны;
    • правядзенне навуковых даследаванняў расліннага і жывёльнага свету, ўплыву на іх радыеактыўнага забруджвання;
    • распрацоўка тэхналогій і мерапрыемстваў па рэабілітацыі забруджаных тэрыторый.

Распараджэннем Савета Міністраў БССР № 485р ад 18 лiпеня 1988 года была прынята прапанова Дзяржаўнага камітэта БССР па ахове прыроды і створана часовая адміністрацыя запаведніка.

Функцыянаванне запаведніка пачалося з верасня 1988 года, праз выхаду распараджэння Гомельскага аблвыканкама "Аб стварэнні часовай адміністрацыі Палескага дзяржаўнага экалагічнага запаведніка" ад 23 жніўня 1988 г. № 354-р. У складзе адміністрацыі было 14 чалавек. Яе ўзначаліў Канапацкі Аляксандр Дзмітрыевіч - першы дырэктар запаведніка. На пасаду галоўнага ляснічага быў прызначаны Дземчанка Дзмітрый Пятровіч.

У адпаведнасці з пастановай Савета Міністраў БССР ад 10 красавiка 1989 г. № 122 Палескі дзяржаўны экалагічны запаведнік быў перайменаваны ў Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік і перададзены ў падпарадкаванне Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

З лета 1990 года пачаў функцыянаваць навуковы аддзел запаведніка на тэрыторыі былога населенага пункта Бабчын.

Кіруючыся пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь ад 7 красавіка 1992 г. № 190, Гомельскі абласны Савет народных дэпутатаў рашэннем ад 3 сакавіка 1993 года №71 перадаў у склад запаведніка 85,1 тыс. Га зямель Брагінскага (64 320 га), Хойніцкага (84 937 га ), Нараўлянскага (64 239 га), Мазырскага (793 га) і Калінкавіцкага (1091 га) раёнаў, з тэрыторыі якіх былі адселеныя жыхары. У адпаведнасці з другім пунктам гэтай пастановы зямлі Мазырскага і Калінкавіцкага раёнаў ўвайшлі ў склад Хойніцкага. Плошчу запаведніка склала 216 410 га.

У 1992 - 1996 гадах закладзены пладовы сад, які ўключае выпрабавальныя плантацыі персіка (10 гатункаў), абрыкоса (19 гатункаў), вінаграда (7 гатункаў), яблыні (4 гатунку), лімонніка, алычы, чарэшні, кизильника, орехоплодные (арэхі маньчжурскі і грэцкі , кедра карэйскага, ляшчыны дрэвападобнай), актынідыі гібрыднай.

Апісанне межаў запаведніка зацверджана пастановай Прэзідыума Вярхоўнага Савета Рэспублікі Беларусь № 2384-XII ад 14 чэрвеня 1993 года.

Загадам па Палескай радыяцыйна-экалагічнага запаведніка № 101 ад 6 верасня 1993 года зацверджана размеркаванне яго тэрыторыі на 16 лясніцтваў. У 1993 годзе на землях зоны адчужэння арганізаваны Хойніцкі, Брагінскі і Нараўлянскі ўчасткі запаведніка. З 92 адселеных населеных пунктаў, размешчаных на тэрыторыі Палескага запаведніка, на Хойніцкі ўчастак прыходзіцца 20, на Брагінскі - 40, на Нараўлянскі - 32. У іх да аварыі пражывала 22 тыс. Чалавек.

Пастановай Савета Міністраў БССР ад 27 снежня 1990 г. № 344 Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік быў перададзены з вядзення Дзяржаўнага камітэта па экалогіі ў вядзенне Дзяржаўнага камітэта БССР па праблемах наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС.

Загадам № 39 ад 5 жніўня 1995 гады па Міністэрству па надзвычайных сітуацыях ад наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС Рэспублікі Беларусь зацверджана Палажэнне аб Палескім дзяржаўным радыяцыйна-экалагічным запаведніку.

У 1996 годзе, згодна з пратаколам даручэнняў Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь № 08/80, у былым населеным пункце Масаны арганізаваны радыяцыйна-экалагічны стацыянар па аператыўным назіранні за радыяцыйным становішчам.

У 1996 годзе створана Палеская мікрапапуляцыі зубра на тэрыторыі Новопокровская лясніцтва запаведніка.

Рашэннем Хойніцкага райвыканкама № 994 ад 16 чэрвеня 1998 года радыяцыйна-экалагічны стацыянар ў памяць аб ініцыятарам і арганізатарам яго стварэння быў перайменаваны ў даследчую станцыю "Масаны" ім. В.М. Фёдарава.

У 1998 годзе па даручэнні Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь (пратакол №12 / 186 ад 3 жніўня 1998 г) створана Эксперыментальная база запаведніка, якая ўключае жывёлагадоўчую ферму, дасведчаны пладовы сад, пчелопасеку, гадавальнікі для вырошчвання пасадачнага матэрыялу культурных парод (персікі, абрыкосы, яблыні), тры вытворчыя ўчасткі па дрэваапрацоўцы. У эксперыментальнае выкарыстанне ўведзена 700 гектараў былых сельскагаспадарчых угоддзяў для вытворчасці кармоў і вырошчвання сельгаскультур. На рэканструяваным аб'екце камунальнай гаспадаркі была арганізавана вытворчая база Брагінскага ўчастка.

У 2000 годзе Гомельскі абласны камітэт зарэгістраваў ўстанова "Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік" (Рашэнне № 462 ад 31 ліпеня 2000 году).

У 2005 годзе ўведзены ў эксплуатацыю навукова-адміністрацыйны корпус. У яго лабараторыях размясціліся два навуковых аддзела (Радыеэкалагічныя маніторынгу, экалогіі фауны) і лабараторыя спектраметрыі і радыяхіміі. Лабараторыі аддзела экалогіі раслінных комплексаў размяшчаюцца ў былым населеным пункце Бабчын. Даследчая станцыя "Масаны" з'яўляецца складовай часткай аддзела Радыеэкалагічныя маніторынгу.

У 2007 годзе прыняты Статут установы "Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік".

У 2008 годзе ўведзены ў эксплуатацыю адміністрацыйна-бытавы корпус у н.п. Камарын Брагінскага раёна.

У пачатку 2009 года была ўведзена ў эксплуатацыю вытворчая база Брагінскага ўчастка, вытворчы корпус са складам (цэх па перапрацоўцы драўніны), лесосушильная камера ў г.п. Камарын.

У 2012 годзе ў адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь "Аб прававым рэжыме тэрыторый, якія падвергліся радыеактыўнаму забруджванню ў выніку катастрофы на Чарнобыльскай АЭС» ад 26 мая 2012 года для кіравання запаведнікам створана дзяржаўная прыродаахоўная навукова-даследчая ўстанова "Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік".

Указам Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь "Аб Палескім дзяржаўным радыяцыйна-экалагічным запаведніку" ад 21 студзеня 2013 г. № 41 (у рэдакцыі Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь 2018/11/06 № 431) зацверджана палажэнне аб запаведніку, межы, плошча, склад зямель, у тым ліку запаведнай і эксперыментальна-гаспадарчай зон.

Агульная плошча запаведніка - 217 173,8 гектара. Плошча зямель, прадастаўленых установе ў пастаяннае карыстанне, складае 216 877 гектараў, у тым ліку ў Брагінскім раёне 64 591 гектар (29,8%), Нараўлянскім - 64 103 гектара (29,5%), Хойніцкім - 88 183 гектара (40, 7%). У склад зямель ляснога фонду запаведніка, якія ўтвараюць яго тэрыторыю, не ўваходзяць зямлі наступных землекарыстальнікаў, размешчаныя ў яго межах, але спецыяльнае прызначэнне якіх не адпавядае прыродаахоўным мэтам: камунальнага праектна-рамонтна-будаўнічага унітарнага прадпрыемства "Гомельаблдарбуд", гомельскага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства электраэнергетыкі "Гомельэнерга ", транспартнага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства" Гомельскае аддзяленне Беларускай чыгункі ", рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства" Белтэлекам ", рэспубліканскага спецыялізаванага унітарнага прадпрыемства" Палессе ", дзяржаўнага спецыялізаванага лесагаспадарчай установы« Нараўлянскі спецлесхоз ». Агульная плошча гэтых зямель складае 296,8 гектара. На дадзеныя тэрыторыі распаўсюджваецца рэжым аховы і выкарыстання, устаноўлены для запаведніка.

У сілу геаграфічнага размяшчэння агульная працягласць знешняй мяжы па яго перыметры складае 367 км, у тым ліку працягласць мяжы з Украінай - 121 км.

У арганізацыйна-гаспадарчым стаўленні тэрыторыя Палескага запаведніка падзелена на 16 лясніцтваў. Функцыянуюць дзве пажарна-хімічныя станцыі першага тыпу і адна другога тыпу, 8 стацыянарных кантрольна-прапускных пунктаў, на якіх ажыццяўляецца кругласутачнае дзяжурства. Супрацьпажарнае ўладкаванне ляснога фонду ўключае 96 пажарных вадаёмаў, 38 пажарна-назіральных вышак, 4170 км дарог, у т. Лясных - 3920 км, 1358 км супрацьпажарных парываў і мінералізаваных палос.

Маецца эксперыментальная база, якая ўключае жывёлагадоўчую ферму, дзе ўтрымліваюцца племянныя коні пароды "Рускі цяжкавоз", пчелопасеку, гадавальнікі для вырошчвання пасадачнага матэрыялу (пладова-костачкавых, лясных і дэкаратыўных культур), тры вытворчыя ўчасткі па дрэваапрацоўцы. У эксперыментальнае карыстанне ўведзена 700 гектараў былых сельскагаспадарчых угоддзяў для вытворчасці кармоў і вырошчвання сельскагаспадарчых культур.

Структура кіравання. Дзяржаўная прыродаахоўная навукова-даследчая ўстанова "Палескі дзяржаўны радыяцыйна-экалагічны запаведнік" узначальваецца дырэктарам і падпарадкоўваецца Дэпартаменту па ліквідацыі наступстваў катастрофы на Чарнобыльскай АЭС Міністэрства па надзвычайных сітуацыях Рэспублікі Беларусь.

Кіраўнікі Палескага запаведніка

дырэктара: Канапацкі А. Д. (1988-1992 гг.), Варанецкі М.М. (1992-2003 гг.), Палитаев П.І. (2003-2005 гг.), Кудан П.М. (2005-2017 гг.), Рубащенка М.М. (2017 г.-н/у);

галоўныя ляснічыя: Дземчанка Д. П. (1988-2000 гг.), Дзягцярык А.М. (2000-2004 гг.), Ропат В.Г. (2004-2005 гг.), Сячко А.В. (2005 г.), Кудзін М.В. (2005-2011 гг.), Малюцін С.А. (2011-2016 гг.), Цішкавец А.В. (2016-н/у);

намеснікі дырэктара па навуковай рабоце: Фёдараў В.М. (1990-1997 гг.), Піскуноў В.С. (1997-2003 гг.), Чернега Л.Н. (2003 г.), Бондар Ю.І. (2003-2016 гг.), Яначкіна І.В. (2017 г.) Кудзін М.В. (2018-н/у).

Сучасная інфраструктура: адміністрацыйна-вытворчыя будынкі на трох участках, рамонтныя майстэрні, тры пункты спецыяльнай санітарнай апрацоўкі персаналу і транспарту (на кожным участку), 16 кантор лясніцтваў для абслуговага персаналу, лабараторна-навуковы корпус, санітарна-бытавы корпус, музей. Парк аўтатрактарнай і спецыяльнай тэхнікі налічвае больш за 100 адзінак.

ПРАПАНУЕМ НАВЕДАЦЬ БЕЛАРУСКУЮ ЗОНУ АДЧУЖЭННЯ